De afgelopen weken heb ik het weer regelmatig gehoord: de kenmerkende roffel van de specht. Een lang aanhoudende 'trrrrrrrrrrrr'. Dat geluid wordt geproduceerd door intensief roffelen op dood hout. Dat is vaak hol van binnen en dient als echoput voor de specht.
fauna bonte specht-1

Dit geluid wordt niet voortgebracht bij het zoeken naar voedsel, maar dient puur als territoriumafbakening. Zowel de mannetjes als vrouwtjes roffelen er op los om aan te geven: hier woon ik. Om zo hard te kunnen roffelen bezit deze specht wel een bijzondere aanpassing: de hersenen liggen goed ingebed en zijn beschermd tegen de harde schokken.
Opmerkelijk is dat de laatste jaren dat roffelen steeds vroeger in het jaar begint. Was het eerder gewoon dat het roffelen vanaf februari werd gehoord, de laatste jaren wordt het roffelen in januari en soms zelfs in december al gehoord.

Dat is te verklaren door de toename van de grote bonte specht. Hoe meer dieren aanspraak maken op een bepaald gebied, hoe belangrijker het wordt om tijdig aan te geven dat jij dat gebied claimt. Die toename van spechten wordt bevorderd doordat de laatste jaren steeds vaker dood hout en dode bomen niet meer worden verwijderd. In dood hout bevinden zich veel insecten die het voedsel vormen van veel vogels en in dode bomen hakken spechten graag hun nestholten. Vooral oude berkenbomen zijn favoriet. Ook in ons park, de Bijlmerweide, woont een aantal spechten. Naast het roffelen hoor je regelmatig bij ons in de wijk een staccato 'tsjik, tsjik'. Een geluid dat ook beide geslachten laten horen. Het zijn echte standvogels die het hele jaar in hetzelfde gebied aanwezig zijn.

fauna bonte specht-2

In strenge winters worden ze ook wel hangend aan vetbollen in de tuin gezien. Als de insectenlarven niet meer te vinden zijn achter boomschors, schakelen ze over op zaden en door honger gedreven volgen ze de foeragerende zangvogeltjes in de tuinen. Ze vallen dan direct op; zo groot als een flinke merel, fel zwart/wit gevlekt met een duidelijke rode stuit.
Ze kunnen echter gemakkelijk verward worden met twee verwante neven: de middelste bonte specht en de kleine bonte specht. Allebei ook zwart/wit gevlekt, maar voorzien van een rode kruin. De kleine bonte specht is echter zo groot als een mus, dus dat verschil zie je snel en de middelste bonte specht is zeer zeldzaam in ons land. Alleen in het oosten van Nederland kun je deze soms aantreffen.

De grote bonte specht hakt ieder jaar een nieuwe nestholte in een oude of dode boom, daarom zijn nestkasten niet geschikt voor deze soort. De oude nestholtes van eerdere jaren, worden maar al te graag gebruikt door de halsbandparkieten of mezen. In zo'n vers uitgehakte holte worden in april vier tot zes eieren gelegd. Schijnbaar lukt het grootbrengen van hun kroost erg goed want de populatie dijt de laatste tijd flink uit. De grote bonte specht is allang niet meer een schuwe bosvogel. Ze broeden ook in stadsparken en boomrijke lanen in de steden. In de oude bomen langs het fietspad aan de Middenweg, ter hoogte van restaurant De Kas broedt al enige jaren een paartje bonte spechten. Ik ontdekte twee jaar geleden ook een nest bij de faculteitsuitgang van het AMC. Ze broeden daar langs een drukke weg, vlak boven een bushalte en een fietsenstalling.

Naast bonte spechten heb ik hier ook wel een enkele keer een groene specht gezien. De vreemdste waarneming van deze soort had ik verleden jaar in de middenberm van de 's Gravendijkdreef. Hij zat daar rustig op het gras. Helaas had ik niets bij me om hem goed vast te leggen. Die groene specht is op het geluid wel goed te onderscheiden van de bonte spechten. Ze laten een luide lach horen en zijn veel vaker op de grond te zien omdat ze ook graag mieren eten. Naast de groene specht kun je ook nog de zwarte specht treffen, maar die is nog veel zeldzamer. Die groene specht, en zeker de zwarte, zijn eigenlijk echte bosvogels. Vooral op de Veluwe, in de duinen en andere bosrijke gebieden kunt u deze soorten aantreffen