Voor het laatste Infobulletin van 2013 ga ik op bezoek bij José Agema. Voor een bijdrage aan dit decembernummer heeft zij een zeer toepasselijke verzameling: kerstengeltjes. Waar anderen hun verzameling het hele jaar door uitstallen, doet José dat niet. Haar verzameling ligt in dozen en de engeltjes sieren slechts een paar weken per jaar het huis en de kerstboom.

Voor ons gesprek heeft José de dozen van boven gehaald. Geen eenvoudige klus; er wordt namelijk verbouwd en het vereiste nogal wat graafwerk. Maar nu zit ze dan omringd door dozen met engelen op de grond in de huiskamer en stalt ze één voor één uit. Bij elk engeltje lijkt het of ze een oude en geliefde bekende terugziet. José is een Geerdinkhofbewoonster die inmiddels het werkzame leven (als secretaresse bij onder andere een groot farmaceutisch bedrijf) achter de rug heeft, maar stil zitten doet ze allerminst. Als gepassioneerd vrijwilligster werkt ze voor de stichting 'School is cool', onderdeel van het Gilde Amsterdam. Gedurende tenminste een jaar begeleidt zij een brugklasleerling die het vanuit een moeilijke situatie in het nieuwe schoolleven moet zien te redden. Intensief, maar vaak dankbaar werk.

Hoe het begon
Over hoe het begon: 'Tja...' Hierover moet José nadenken, maar niet lang. ' Het was in Gothenborg in Zweden en ik kocht er dit engeltje van Orrefors-glas. Dat moet in 1985 zijn geweest, we woonden nog in Groenhoven.' Josés echtgenoot Olav werkte destijds als directeur in Nederland voor een Zweeds brandpreventiebedrijf. Voor zijn werk was hij vaak in Zweden en een paar keer per jaar ging José mee. Ze heeft dan ook meerdere engelen uit dat land. En als er eenmaal een begin is, groeit een verzameling snel, door krijgen en kopen. Maar misschien werd de basis voor de verzameling al eerder gelegd, onbewust, bij haar geboorte. José werd geboren op 26 december, tweede kerstdag. De arts die bij de bevalling was, had de gewoonte een kerstgerelateerde naam aan de pasgeborene te geven. Hij had er nog twee in de aanbieding. Zo werd Angélique haar derde voornaam. En - om met Sylvia Witteman te spreken: ik verzin dit niet - de vader van José heette Josef en haar moeder heette Maria.

Kopen en krijgen
Inmiddels staat de salontafel vol engelen, van heel klein tot groot en in een enorme verscheidenheid aan materialen zoals glas, metaal, wol, steen, goud, plastic, hout,stof, folie, enzovoort. De een na de ander wordt opgepakt en opnieuw bewonderd. Zoals een klein exemplaar, gehaakt van wit katoen door haar oppas destijds. En de prachtige gouden engeltjes die ze van vrienden kreeg. En die kleintjes van kleine kraaltjes gemaakt in Zuid-Afrika, een geschenk van haar schoonzus. Mooi ook die van steen met daarop de tekst 'I am your guardian', cadeau van een vriendin. Nog een stenen engel. 'Eigenlijk is die lelijk, maar zo waardevol', gekregen van haar dochter toen die nog een kind was. Hier kan geen materiële waarde tegenop. 'Ja, en dit engeltje komt altijd op de bar te staan. En deze is ook zo mooi; een cadeau van Olav'. Inderdaad is het een prachtig stuk, gemaakt uit steen met fragiele vleugels van staaldraad. Dan laat ze het meest recente exemplaar zien, gekocht in Den Burg in een prachtige woondecoratiewinkel. Het is van een mooie eenvoud, gemaakt van touw en wol. Bij nadere beschouwing blijkt het geen engel te zijn, de vleugels ontbreken. Leuk, maar het gaat direct terug in de doos. Ach, misschien krijgt dit poppetje met kerst nog wel ergens een plek in huis.

Herinneringen
Een favoriet onder de engelen kan José niet aanwijzen. Er zijn mooie bij, hele mooie, maar ook lelijke. De emotionele waarde en de herinnering zijn belangrijk. 'Elke engel heeft wel iets. De meeste komen zomaar binnen, maar deze is toch wel anders' en ze pakt er een op. 'Deze kocht ik voor mijn moeder op een kerstmarkt in Huisduinen, zo'n acht jaar geleden. Huisduinen is de plaats waar ik opgegroeid ben. Mijn moeder vertelde altijd dat die jaren, ondanks de zorgen die er ook waren, de mooiste van haar leven waren.' De moeder van José overleed zeven jaar geleden en de engel is nu een mooie herinnering aan haar.
Dat achter stukken uit een verzameling herinneringen en verhalen schuil gaan, heb ik ook bij de andere verzamelaars gemerkt. En voor een verzameling geldt ook dat het geheel meer is dan de som der delen. Een verzameling kenmerkt zich door eenheid, maar ook verscheidenheid en omvang. Uit hoeveel engelen de verzameling van José bestaat, weet ze niet; ze heeft ze nooit geteld. We schatten het op een aantal tussen de vijftig en zeventig.

Beschermengelen
Tot slot vraag ik nog naar die onzichtbare engel, de beschermengel. Heeft José die ook? Dat beaamt ze volmondig. Eenmaal is ze achterover van de trap gevallen zonder noemenswaardig letsel. Ook ontfermde de beschermengel zich over haar toen een volkswagenbusje haar niet op tijd zag en haar toch nog net kon ontwijken. De beschermengel moet een rukje aan het stuur gegeven hebben.
Voor ons gesprek zijn de engeltjes vervroegd uit hun slaap gewekt. Zij krijgen nu weer een tijdelijke verblijfplaats op allerlei plekken in huis en in de kerstboom. De foto van de kerstboom is dan ook een paar weken later gemaakt.