Jongens, allemaal naar de bank! Willen is kunnen, Jort! Ik kan wel, maar ik wil niet. Of ik wil wel, maar ik kan niet. Willen is kunnen? Maar het onderscheid tussen willen en kunnen is flinterdun. De discussie kent geen einde, zolang het woord doen erbuiten wordt gelaten.

De meest genoemde verklaring voor het niet halen van goede voornemens is nog altijd het veronderstelde gebrek aan wilskracht. De gedachte dat iedere mislukking te voorkomen zou zijn door nog meer discipline is irreëel. Met de meeste goede voornemens loopt het niet goed af, het is maar dat u het weet. Mensen nemen zich veelvuldig voor om per 1 januari allerlei slechte gewoontes achter zich te laten, of allerlei gezonde dingen nu echt eens te ondernemen. 'Ik stop met roken en neem een abonnement op de sportschool', dat soort ambitieuze uitspraken hoor je rond die tijd overal om je heen.
En terwijl de supermarkten recordomzetten draaiden in de 'crisisweek' rond kerst 2011, fantaseerde een groot deel van de bevolking al over de kilo's overgewicht die in het volgende jaar zullen gaan verdwijnen. Over tegenstrijdige berichten gesproken...

Wilskracht
De gedachte dat iedere mislukking te voorkomen zou zijn door nog meer discipline is niet alleen irreëel, ze is bovendien onjuist en vooral ook een belediging voor die mensen die ondanks enorme toewijding en motivatie niet slagen in hun streven. Het onderscheid tussen 'willen' en 'kunnen' is maar flinterdun, maar ook levensgroot. Als iemand het niet redt in de strijd tegen een kwaadaardige ziekte, een verslaving of een slechte gewoonte, dan is dat een uitkomst waar we het maar mee moeten doen. Ongeacht de precieze oorzaak.

Geen excuus
Waar wel winst te boeken is - en dat vind ik nog steeds een mooi voornemen voor 2012 - is dat we ons meer gaan richten op de dingen die we zelf kunnen doen om het leven prettiger te maken en dat we niet in de slachtofferrol kruipen en de omstandigheden als excuus gebruiken voor onze slechte gewoonten. In psychologisch jargon heet het zoeken van verklaringen buiten jezelf 'externaliseren' en uit wetenschappelijk onderzoek is al jaren bekend dat het een weinig succesvolle strategie is. Niet externaliseren en naar je zelf kijken is evenzeer een kwestie van wilskracht en doorzettingsvermogen als afvallen. Dat dat moeilijk is, weet iedereen die met een lastig probleem worstelt. Niet in de laatste plaats de Europese politici die maar niet kunnen kiezen tussen Griekenland en andere Zuid-Europese landen de schuld geven of gewoon een kloek (maakt niet uit wat voor) besluit nemen.

Verantwoordelijkheid nemen
Je partner de schuld geven van het relatieprobleem of een collega-lidstaat de schuld geven van de euro-, banken- of landencrisis is het domste dat je kunt doen, verantwoordelijkheid nemen voor je eigen aandeel het verstandigste. En toch lukt het niet iedereen zo goed. We schelden elkaar liever verrot dan dat we eens het boetekleed aantrekken als we een fout gemaakt hebben. Het gebrek aan fatsoen tegenover elkaar is naar mijn overtuiging een treurige demonstratie van het toenemend onvermogen van mensen om naar zichzelf te kijken. In plaats daarvan vallen ze anderen aan of branden ze af, vaak ook nog zonder dat ze die zelf gecreëerde vijand kennen.

Wensen en verlangens
'Achter ieder verwijt schuilt een verlangen,' vertelde een collega me pas. Met deze wijze woorden als leidraad zouden we naar onszelf moeten kijken. Dan kunnen we onszelf misschien hervormen van mopperaars tot mensen met wensen en verlangens. Die ze ook nog uit durven spreken. Is dit te ambitieus, als goed voornemen? Niet als je bereid bent er iedere dag je best voor te doen, dus ook nog als het straks weer zomer is. En dat het niet voor iedereen gemakkelijk is om problemen, slechte gewoonten of ander falen bij jezelf te zoeken, is na slechts enkele reacties ook al weer duidelijk. Wie niet kan afvallen noemt zichzelf 'ziek', want 'lijdend' aan obesitas en wie zijn kinderen niet in het gareel krijgt, laat ze diagnosticeren als adhd'ers. Zo zijn we allemaal slachtoffers.

Kan iemand mij helpen aan een goed excuus voor het niet kunnen stoppen met klagen? Kan ik iemand helpen met kunnen is willen is doen?