Deze keer staan in de rubriek Geerdinkhof Actief de leesclubs centraal. Inderdaad meervoud, want het beperkt zich in Geerdinkhof niet tot één leesgroep, er zijn er meer. Hoeveel er zijn is niet bekend, maar wel is duidelijk dat veel mensen op Geerdinkhof zich niet beperken tot het lezen van een boek in hun eigen comfortabele stoel, maar ook graag met anderen van gedachten wisselen over hetgeen zij lezen.

actief leesclubs
Met vertegenwoordigers van drie leesclubs, Jozien Veenendaal, An Vianden en Ilona Weiss, voer ik hierover een gesprek. Al snel blijkt dat ook zij het interessant vinden om van elkaar te horen hoe de verschillende groepen te werk gaan. Ook komen er, zoals te verwachten, in de loop van het gesprek heel wat titels van boeken en namen van auteurs voorbij. En tussen de vragen door gaat het onvermijdelijk af en toe even over de inhoud van boeken en worden over en weer tips uitgewisseld.

Motivatie
Op de vraag wat iemand motiveert om lid te worden van een leesclub, reageren ze eensgezind. Uiteraard houd je van lezen, dat staat buiten kijf. Maar daarnaast ben je ook nieuwsgierig naar andere zienswijzen of invalshoeken, wil je weten hoe andere mensen een boek ervaren. Zo kun je zelf een boek heel mooi vinden, maar blijken anderen daar soms een volstrekt andere mening over te hebben. Vanzelfsprekend dat dit in een leesgroep een levendige discussie kan geven.
Ook kan het voorkomen dat je een boek, waar je zelf in eerste instantie niet enthousiast over bent, door het standpunt en de mening van anderen in een heel ander, wellicht positiever licht gaat zien.
Deze wisselwerking die in de leesgroep plaatsvindt en de verschillende visies die er zijn, leiden - zo vinden An, Ilona en Jozien - tot verdieping en verrijking. Dat is de meerwaarde van de leesclub, daar is iedereen het volmondig over eens.

Keuze van boeken
Hoe komt de keuze en selectie van boeken tot stand? Dat verschilt per leesclub. An: 'Een keer per jaar wordt een lijst opgesteld naar aanleiding van de titels die iedereen opgegeven heeft. Vervolgens kun je je voorkeur aangeven voor een beperkt aantal boeken. De boeken met de meeste voorkeuren worden dan, verspreid over het jaar, besproken. De niet geselecteerde boeken blijven op de lijst staan en krijgen het jaar daarop weer een kans. Hoewel het in theorie mogelijk is dat iemands voorkeur niet of onvoldoende aan bod komt, gebeurt dat eigenlijk in de praktijk niet.'
Jozien: 'Wij bepalen per bijeenkomst welk boek we volgende keer gaan bespreken. We hebben eveneens van te voren een lijst met titels samengesteld, waar we dan een keus uit maken. Maar het kan ook zo zijn dat we er spontaan boeken tussen schuiven. Soms laten we onze boekenkeuze bepalen door een actueel thema, zoals bij voorbeeld de slavernij.' Ilona: 'Wij maken gebruik van de keuzelijst van boeken van de stichting Senia (www.senia.nl). Ieder maakt een keuze uit deze boekenlijst. De boeken worden op de daaropvolgende bijeenkomsten besproken. Zo komt ieders voorkeur aan bod.'

Leeswijzers
Senia is een stichting die voornamelijk bestaat uit vrijwilligers (senioren). Deze richten onder meer leesgroepen op, geven lezingen, organiseren excursies en, niet onbelangrijk, ze maken leeswijzers voor boeken. Als je lid bent van Senia, kun je deze leeswijzers bestellen. De leeswijzers geven houvast bij het bespreken van de boeken. Ze geven informatie over de auteur, de stijl, een overzicht van recensies en formuleren discussievragen.
De keuze van de boeken blijft natuurlijk in alle gevallen een persoonlijke zaak. Kiest de een voor boeken die niet al te ver van de werkelijkheid af staan, dan kan de ander dat juist een heel aantrekkelijk criterium vinden, omdat je op zo'n manier nieuwe werelden ontdekt.
Bij één leesclub is er een voorkeur voor niet te dikke boeken. Dat is vooral een pragmatische overweging, omdat het niet iedereen lukt om ze binnen de afgesproken tijd te lezen. Een mooi voorbeeld hiervan is het boek Congo van David van Reybrouck; de ene leesclub besprak het vanwege de omvang en de complexiteit in twee keer en de andere besloot om dezelfde redenen het boek niet op te nemen in de lijst, maar deed wel de aanbeveling het zeker voor jezelf te lezen.
Bij de ene leesclub kan literatuur uit bijvoorbeeld begin twintigste eeuw of de befaamde Russische literatuur op de lijst voorkomen, terwijl de andere leesclub bij voorkeur kiest voor meer hedendaagse literatuur. Zowel Nederlandse als buitenlandse auteurs komen bij alle leesclubs aan de orde, evenals fictie en non-fictie.

Werkwijze
Ook de werkwijze is per leesclub wat verschillend. De leesclubs van Jozien en An werken met een wisselend voorzitterschap. Van de voorzitter wordt verwacht dat deze de bijeenkomst voorbereidt. Ieder mag en kan dat op haar eigen manier doen. Uiteraard wordt bij de voorbereiding veel gebruik gemaakt van internet. Daar kun je naast informatie over de auteur vaak ook goede discussievragen vinden.
Maar een aantal mensen spreekt ook hun eigen creativiteit aan en bedenkt de vragen graag zelf. Zo komt de een tot een lijst van schriftelijke vragen en volstaat de ander met een paar mondelinge vragen, hetgeen overigens niet betekent dat er dan niet veel te bespreken valt. Het kan al voldoende zijn om een hele bijeenkomst te vullen, als het centrale thema van het boek gekoppeld wordt aan iemands eigen ervaringen met dat thema. Waar mogelijk worden er ook muziek, foto's, filmpjes en dergelijke bij gezocht.

Rondje vooraf
In de leesclub waar met de leeswijzers van Senia wordt gewerkt, is de rol van de voorzitter wat minder uitgesproken, met name omdat deze leeswijzers al heel veel structuur bieden. Tot het vaste patroon hoort daar een rondje vooraf met de vraag wat het boek je deed; net als overigens bij de andere leesgroepen. Ook het aanhalen van een citaat dat je getroffen heeft of dat je typerend vindt, kan een goede start zijn.
Volmondig beaamt ook iedereen de opmerking van Ilona dat de leesgroep wel de veiligheid moet bieden om van gedachten te wisselen met elkaar. Je hoeft het niet met elkaar en met elkaars boekenkeuze eens te zijn, maar het plezier in het gezamenlijk bespreken moet voorop staan.
Er zijn nogal wat mensen die een boek voor de leesclub twee keer lezen. De ervaring leert dat zo'n tweede keer je een verrassend ander inzicht in het boek kan geven, zowel in positieve als in negatieve zin. Er zijn er echter ook die een boek wegleggen, omdat ze er echt niet doorheen komen. Allebei is mogelijk. Het lezen moet geen gevoel van verplichting geven, maar het wordt wel op prijs gesteld als je kunt aangeven waarom je er zo'n moeite mee hebt.

Organisatie
Het aantal mensen in een leesgroep varieert van vijf tot maximaal tien. Alle leesclubs komen zo'n vijf à zes keer per jaar 's middags of 's avonds bij elkaar, waarbij iedereen ook wisselend gastvrouw is.
Over gastvrouw gesproken,de leesclubs van Geerdinkhof zijn trouwens in dat opzicht representatief voor veel leesclubs in Nederland. Het merendeel van de leden is vrouw. De mannen zijn ver in de minderheid, maar welkom zijn ze wel.
Ook voor het stimuleren van de sociale contacten hebben de leesclubs een belangrijke functie. Je leert andere mensen kennen, hoort van weer andere activiteiten. Zeker als je nog niet zo lang op Geerdinkhof woont, kan dat belangrijk zijn.
Naast de bijeenkomsten doen de leesclubs vaak nog veel meer. Zo maakt één leesclub veel gebruik van de mogelijkheden die de OBA biedt, zoals lezingen, voordrachten van schrijvers et cetera. Bij een andere leesclub wordt ook af en toe gezamenlijk een film of toneelvoorstelling van een in de leesgroep besproken boek bezocht.
Een aanrader overigens voor iedereen die in boeken geïnteresseerd is: Bijlmer Boekt, een literair programma dat iedere twee maanden in het Bijlmerparktheater met veel enthousiasme wordt gepresenteerd door Christine Otten. Elke bijeenkomst leest een bekend auteur voor uit eigen werk en daarnaast treden ook minder bekende of aanstormende literaire en/of muzikale talenten op.

Literatuur of niet?
Een vraag die hier toch eigenlijk wel gesteld moet worden, is: behoren de boeken die jullie lezen tot de literatuur of niet? Gezien de reactie komt die vraag bij tijd en wijle zeker aan de orde, maar er kan niet zo'n eenvoudig antwoord op gegeven worden. Jozien vertelt hoe zij in hun leesclub deze vraag op de volgende manier hebben getracht te beantwoorden. 'Ik las uit vier anonieme, qua stijl en inhoud uiteenlopende boeken een willekeurig stukje voor en vroeg daarna welk stuk volgens iedereen aan literaire criteria voldeed en welke niet. Het citaat uit de streekroman gaf geen problemen, maar het gold niet voor alle citaten.' Het is en blijft een terugkerend discussiepunt. In dit gesprek is men het er wel over eens dat een boek dat beklijft en wat toevoegt in ieder geval literaire waarde heeft en men sluit zich aan bij de opmerking van Conny Palmen: 'Literatuur is per definitie tegen alle clichés'.

Slotopmerking
Wilt u na het lezen van dit artikel meer weten over de leesclubs of bent u geïnteresseerd in de boeken die besproken worden, neem dan contact op met de redactie van het infobulletin.